Πεντάλεπτο ετυμολογίας 18/4/2019

Ευχαριστούμε την Χριστίνα Ζαχαρίου για την παρουσίαση των λημμάτων ΒΩΜΟΛΟΧΙΑ και ΣΙΧΤΙΡ που έκανε στις 18/4/2019.

ΛΗΜΜΑ: βωμολοχία

Βικιλεξικό

βωμολοχία < αρχαία ελληνική < βωμός + -λοχία (-ολοχία) (καβγάς, αψιμαχία, τσακωμός) χυδαία λογομαχία μεταξύ νεωκόρου ή ιεροφάντη που επιβλέπει θυσία τροφής σε βωμό και επαίτη.

Μπαμπινιώτης

ΕΤΥΜ. αρχ. < βωμολόχος ≪αυτός που παραμονεύει κοντά στους βωμούς, για να κλέψει αφιερωμένο σε αυτούς κρέας≫ < βωμός + λόχος ενέδρα≫. Επειδή ήταν απρεπές ακόμη και να μιλά κανείς για την ασεβή πράξη τού βωμολόχου, η λ. συνδέθηκε με την αισχρολογία και με τα υβριστικά λόγια.
Η λέξη είναι σύνθετη και παράγεται από τις: βωμός+λόχος. Λόχος στα αρχαία ελληνικά σημαίνει τον τόπο ενέδρας, το καρτέρι, το παραμόνεμα και παραφύλαγμα. Λοχεύω, σημαίνει παραφυλάω σε ενέδρα.
Η λέξη συνδέεται άμεσα, με τα ιερά θυσιαστικά σφάγια και τις επί του βωμού θυσίες κατά την αρχαιότητα.
Πάντοτε τριγύρω από το βωμό κάθονταν επαίτες, ζητιάνοι, οι οποίοι περίμεναν τη στιγμή που θα ψηνόταν το κρέας για να αρπάξουν κάτι από τα ιερά σφάγια ώστε να κορέσουν την πείνα τους. Όπως ήταν φυσικό, ο υπεύθυνος της θυσίας και ενίοτε ιεροφάντης του πλησίον ναού, αρνιόταν να μοιράσει το κρέας πριν τελεστεί όλο το τυπικό – άλλωστε τα σφάγια προορίζονταν για τους θεούς που προηγούνταν και τιμούνταν.
Ο επαίτης, ανυπόμονος, θρασύς και πεινασμένος, ζητούσε με πιεστικό τρόπο μερίδα και ως εκ τούτου, επιτίθετο λεκτικά στον τελεστή της θυσίας χρησιμοποιώντας αισχρές εκφράσεις. Άρχιζε τότε μία απρεπής και μη κόσμια συνομιλία μεταξύ επαίτη και υπεύθυνου των θυσιών, που κατέληγε σε χυδαίες εκφράσεις και τσακωμούς.
Αυτή ακριβώς η αισχρή και χυδαία στιχομυθία, ονομάστηκε βωμολοχία.

Στο λεξικό Liddell-Scott θα δούμε ότι βωμολοχώ σημαίνει περιμένω δίπλα στο βωμό για να κλέψω το κρέας από τις θυσίες, συνακόλουθα επαιτώ, ή ασκώ αγυρτεία.

Βωμολόχος είναι λοιπόν ο περί τους βωμούς λοχών (παραμονεύων, ενεδρεύων) επαίτης, με σκοπό να λάβει κάτι από τα κρέατα των θυσιών.
Κατά το λεξικό Σουίδα (Σούδα) βωμολόχος είναι «ο κακούργος, ασεβής, παρά τους λοχώντας τα εν τοις βωμοίς επιτιθέμενα θύματα, ή τους θύοντας, ίνα αιτήσαντες λάβωσι τι».

Παράγωγες λέξεις
 βωμολοχώ
 βωμολόχος
 βωμολοχικός-ή-ό

ΛΗΜΜΑ: σιχτίρ
 
Βικιλεξικό
σιχτίρ < τουρκική siktir < sikmek < παλαιοτουρκικά sik-  πρωτοτουρκική
 
Μπαμπινιώτης
σιχτίρ(ι) (το) {ακλ.} (οικ. – υβριστ.) μόνο στη ΦΡ. άι σιχτίρ! για να εκφράσουμε μεγάλη αγανάκτηση
[ΕΤΥΜ. < τουρκ. sikdim, αόρ. τού p. sikmek «συνουσιάζοµαι»]
 
Άποψη αρχαιολατρών
Οι αρχαιολάτρες που παντού βλέπουν ελληνικές ρίζες, ισχυρίζονται ότι η έκφραση αυτή έρχεται από την εποχή της τουρκοκρατίας και προέρχεται από το «αεί σε οικτίρω», δηλαδή «σε λυπάμαι στον αιώνα τον άπαντα», «είσαι αξιολύπητος».
 
Η αλήθεια
Αυτό, όμως δεν ισχύει. Κυριολεκτικά σημαίνει «άει γαμήσου» και το χρησιμοποιούν επίσης οι Βούλγαροι, οι Αλβανοί και οι Ρουμάνοι με την ίδια σημασία.
 
Παράγωγες λέξεις
 σιχτίρι
 σιχτιρίζω
 σιχτίρισμα

Το βίντεο της παρουσίασης

 
Δημοσκόπηση
Πόσο καιρό παίζετε Σκραμπλ;
 
Πόσοι είναι online
Έχουμε 35 επισκέπτες συνδεδεμένους
Αναζήτηση