Πεντάλεπτο ετυμολογίας 3/12/2019

Ευχαριστούμε πολύ τη φίλη μας Φωτεινή Μπεντίλα για την παρουσίαση των λέξεων "ΠΑΠΥΡΟΣ" και "ΒΥΒΛΟΣ", που έκανε στις 3/12/2019.

Θα μιλήσουμε για τον πρώτο πρόγονο και πρόδρομο του χαρτιού, τον πάπυρο (λατινικά papyrus). Η καλύτερη ετυμολογική υπόθεση που έχει μέχρι τώρα διατυπωθεί είναι η αναγωγή στην αρχαία αγυπτιακή φράση pa-pu-ro, η οποία κατά βάσιν σημαίνει "βασιλικός, αυτός που ανήκει στο βασιλικό μονοπώλιο" και δηλώνει ότι το φυτό ανήκε στα προϊόντα μονοπωλίου του Φαραώ. Ωστόσο, μολονότι η εν λόγω εκδοχή παρατίθεται στα εγκυρότερα λεξικά της αρχαίας ελληνικής, εξακολουθεί να μην είναι καθολικώς αποδεκτή από τους γλωσσολόγους.

Ο πάπυρός, λοιπόν, ήταν ένα φυτό υδροχαρές που φυόταν κυρίως στις όχθες του Νείλου και με την κατάλληλη επεξεργασία το χρησιμοποιούσαν για γραφική ύλη, ακόμη από την 3η χιλιετία π.Χ. Πριν από αυτό, βέβαια, οι άνθρωποι, οι οποίοι πάντοτε ήθελαν να εκφράζονται ή να συναλλάσσονται, χρησιμοποιούσαν τις πέτρες, τους τοίχους των σπηλαίως και αργότερα των τάφων και των ναών.

Έκοβαν, λοιπόν, την ψίχα του κατώτερου στελέχους του φυτού σε λεπτές, πλατιές λωρίδες που τις έβαζαν οριζόντια σε μια σανίδα βρεγμένη, ώστε να επικαλύπτονται λίγο. Επάνω έβαζαν δεύτερο στ΄ρωμα κάθετα, ώστε να σχηματίζεται ένα πλέγμα που το πίεζαν με μια πλατιά πέτρα. Από την πίεση έβγαινε μία κολλώδης ουσία που ένωνε τα δύο στρώματα σε φύλλο που το φέραιναν στον ήλιο και άπλωναν αλευρόκολλα επάνω για να λειανθεί. ¨Εγραφαν σε στήλες, κυρίως στην εξωτειρκή όψη, με μυτερό καλάμι βουτηγμένο σε μελάνι. Ένωναν τουλάχιστον 20 τέτοια φύλλα με κολλητική ουσία σε κύλινδρο τυλιγμένο σε ξύλινο κοντάρι, έτσι ώστε να μπορεί να ξετυλιχτεί. Αργότερα αυτοί οι κύλινδροι καταργήθηκαν και έγιναν οι κώδικες, που είχαν πια μορφή βιβλίου. Οι παλιότεροι κατά εκατοντάδες βρέθηκαν στην Αίγυπτο, με ιεργογλυφική βέβαια γραφή. Μετά τις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου που μιλιόταν και γραφόταν η ελληνκή σε όλη την Μεσόγειο, οι πάπυροι είναι γραμμένοι στα ελληνικά. Πάντως ο αρχαιότερος στην Ευρώπη εξακολουθεί να είναι ο κώδικας του 4ου αι. π.Χ., ο οποίος βρέθηκε στο Δερβένι της Θεσσαλονίκης και βρίσκεται στο μουσείο της Θεσσαλονίκης.

Όσο για τη λέξη "ΒΥΒΛΟΣ", είναι ελληνική και από αυτήν προήλθαν οι λέξεις βίβλος, βιβλίο, βιβλικός. Τη χρησιμοποίησαν οι Έλληνες για τον πάπυρο, επειδή τον εισήγαγαν από την πόλη Βύβλο της Φοινίκης, η οποία ήταν από τα μεγαλύτερα διαμετακομιστικά κέντρα εμπορίου στη Μεσόγειο και ιδίως για την εμπορία του παπύρου. Η πόλη αυτή φέρεται να κατοικήθηκε πριν από το 8.000 π.Χ., γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη οικονομική και πολιτιστική πριν από την επέκταση των Ελλήνων στη Μεσόγειο και θεωρείται η παλαιότερη συνεχώς κατοικούμενη πόλη στον κόσμο, αποτελεί δε μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Βρίσκεται κοντά στον Λίβανο και είναι το σημερινό χωριό Τζουμπάιλ.

Το βίντεο της παρουσίασης

 
Δημοσκόπηση
Πόσο καιρό παίζετε Σκραμπλ;
 
Πόσοι είναι online
Έχουμε 20 επισκέπτες συνδεδεμένους
Αναζήτηση