Πεντάλεπτο Ετυμολογίας 14/1/2020

Ευχαριστούμε πολύ τη φίλη μας Ευδοκία Ελευθερίου για την παρουσίαση των λημμάτων «ΠΕΝΙΑ» και «ΠΟΡΟΣ» που έκανε στις 14/1/2020.

Οι λέξεις δεν συνάδουν ετυμολογικά και ανοίγουν δυο μεγάλες οικογένειες λέξεων. Η πενία είναι η στέρηση, η έλλειψη αγαθών, η ανεπάρκεια, η ένδεια, η ανέχεια, η φτώχεια. Προέρχεται από το αρχαιοελληνικό ρήμα "πένομαι" το οποίο είναι και αμετάβατο και μεταβατικό και σημαίνει είμαι φτωχός, πένης, έχω έλλειψη, έχω χρεία κάποιου πράγματος και γι' αυτό μοχθώ, δουλεύω, κοπιάζω, αλλά επίσης και επεξεργάζομαι, προετοιμάζω, ετοιμάζω, εξ ου και η λέξη "πόνημα". Η ακόμα παλαιότερη ρίζα είναι η ινδοευρωπαϊκή "pem". Μερικές ομόρριζες λέξεις είναι πένης, πενιχρός, πενιχρότητα, πόνος (που σημαίνει και μόχθος), πονώ, πονετικός, συμπόνοια κ.λπ., αλλά επίσης και πονηρός, που σημαίνει κοπιώδης, άθλιος, πανούργος.

Η λέξη πόρος έχει πολλές σημασίες. Είναι το πέρασμα, η διάβαση, η γέφυρα, ο πορθμός και το ποτάμι, η θάλασσα, ο πόντος. Είναι ο δρόμος, η πορεία, η οδός, το ταξίδι, είναι στο σώμα μας ιατρικά ο πόρος, το άνοιγμα, όπως ο στοματικός πόρος, ο φλεβικός πόρος κ.λπ., ενώ μεταφορικά σημαίνει διέξοδος από μια δύσκολη ή δυσεπίλυτη κατάσταση, συνεπώς επινόηση, τέχνασμα, έμπνευση που πιθανώς χρειάζεται για την επινόηση και το τέχνασμα, κόλπο, μέσο απόκτησης υλικών αγαθών. Δηλαδή, ο εύπορος είναι αυτός που έχει τα μέσα για την απόκτηση πλούτου. Ετυμολογικά προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα "per" από όπου προέρχονται τα αρχαία ρήματα "πείρω"=διατρυπώ, διαπερνώ και "πέρνυμι" = περνώ, διασχίζω, διαπερνώμαι. Εδώ σημειώνω ότι και η λέξη "πόρνη" προέρχεται από την ίδια ρίζα, και συγκεκριμένα από το ρήμα "πέρνυμι". Παράγωγες λέξεις είναι η απορία, η ευπορία, άπορος, εύπορος, απορώ, ευπορώ. Επίσης η πορεία, πορεύομαι, πορθμός, πορίζω, που σημαίνει βρίσκω δρόμο, διέξοδο, αλλά και μέσα, όπως και πορίζομαι, προσπορίζομαι κ.λπ., πορισμός που σημαίνει εξεύρεση πόρων, και πόρισμα = συμπέρασμα που φθάνει κανείς δια μέσου έρευνας. Ο έμπορος είναι αυτός που διασχίζει τη θάλασσα, που ταξιδεύει με πλοίο.

Κατ' αντιστοιχία λοιπόν, η πενία είναι η απορία, η έλλειψη πόρων, άρα έχουν μια συμπληρωματική σχέση οι δύο λέξεις. Τι συνδέει, λοιπόν, την πενία και τον πόρο; Κατά τον πλατωνικό μύθο, ένα παιδί, ο Έρως. Ο Έρως είναι ο γιος της Πενίας και του Πόρου, είναι η επιθυμία που εγείρεται από τη στέρηση του ωραίου, κατά τον Πλάτωνα. Είναι η επιθυμία για το ωραίο, για τα αγαθά που ελλείπουν. Επίσης είναι η ορμή, η πορεία για την προσέγγιση και κατάκτηση αυτών των αγαθών, φυσικών και πνευματικών. Ο Έρως, μεταξύ Πενίας και Πόρου, είναι στέρηση και επινόηση μαζί, ούτε θεός ούτε θνητός, είναι δαίμων, διαμεσολαβητής ανάμεσα στο θείο και στο ανθρώπινο, μεταξύ αμάθειας και σοφίας (δαίμων φιλόσοφος). Είναι αυτός που οδηγεί την επιθυμία προς το ωραίο, το καλό και το αληθινό. Φυσικά έχει και την έννοια της έλξης και της συνάντησης των φύλων, αλλά κατά τον Πλάτωνα είναι μέρος μόνο του έρωτα η συνεύρεση για τη φυσική γέννηση ενός πλάσματος που προέρχεται από τη συνένωση δύο ανθρώπων. Άρα η Πενία οδηγεί στον Πόρο, στην εξεύρεση πόρων για την ικανοποίηση της έλλειψης που προκαλεί η πενία, και μεταξύ αυτών είναι ο Έρως, η ορμή που οδηγεί από το ένα στο άλλο και η έλξη μεταξύ τους κατά τη μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη, αλλά και στον πλατωνικό μύθο περί της γέννησης του έρωτα που διηγείται στον Σωκράτη η σοφή Διοτίμα στο "Συμπόσιο".

Το βίντεο της παρουσίασης

 
Δημοσκόπηση
Πόσο καιρό παίζετε Σκραμπλ;
 
Πόσοι είναι online
Έχουμε 17 επισκέπτες συνδεδεμένους
Αναζήτηση