Πεντάλεπτο ετυμολογίας 28/1/2020

Ευχαριστούμε πολύ τη φίλη μας Αλεξάνδρα Γκαλίδη για την παρουσίαση των λημμάτων «ΚΛΕΙΝΩ», «ΚΛΙΝΩ» και «ΚΑΛΩ», καθώς και των «ΛΑΜΒΑΝΩ» και 

«ΛΕΙΠΩ»που έκανε στις 28/1/2020.

Η πρώτη τριάδα ρημάτων που μπερδεύονται τα παράγωγά τους επειδή έχουν διαφορετική ορθογραφία, είναι τα ρήματα "κλείνω", "κλίνω" και "καλώ". Το ρήμα κλείνω = εμποδίζω τη διέξοδο προέρχεται από το αρχαίο ρήμα "κλείω" και έχει τα περισσότερα παράγωγα (αποκλείω, εγκλείω, εσωκλείω, εμπερικλείω). Η μόνη σύνθετη λέξη που περιέχει το ρήμα στη σημερινή του μορφή είναι το ρήμα "ανοιγοκλείνω". Ο αόριστος είναι "έκλεισα" και τα παράγωγά του αποκλεισμός, εγκλεισμός, κλείσιμο, κλειστός, κλειδί. Το ρήμα "κλίνω" σημαίνει γέρνω ή εμφανίζω μία τάση προς κάτι και έχει αόριστο "έκλινα", ίδιο με τον παρατατικό, και παράγωγο ουσιαστικό τη λέξη "κλίση". Πολλά σύνθετα, όπως παρεκλίνω (παρέκλιση), αποκλίνω (απόκλιση), παρεγκλίνω (παρέγκλιση), συγκλίνω (σύγκλιση), κατακλίνομαι (κατάκλιση), υποκλίνομαι (υπόκλιση). Επίσης το ουσιαστικό κλίνη, και τα επίθετα επικλινής και κλιτός (αυτός που μπορεί να κλιθεί) και το αντίθετο άκλιτος. Επίσης υπάρχει και το ουδέτερο "κλίτος", που είναι το μέρος στον ναό ανάμεσα στις κιονοστοιχίες, με πληθυντικό "τα κλίτη". Επίσης η "κλίση" των ουσιαστικών και των ρημάτων εξηγείται λόγω των πλαγίων πτώσεων στα ουσιαστικά. Άρα "έκλινα" ένα ρήμα και όχι "έκλισα". Τώρα η "κλήση" που είναι παράγωγο του ρήματος "καλώ" έχει πολλά σύνθετα, όπως πρόκληση (προκαλώ), σύγκληση (συγκαλώ), ανάκληση (ανακαλώ), πρόσκληση (προσκαλώ), επίκληση (επικαλούμαι). Υπάρχει κι εδώ το επίθετο "κλητός"= αυτός που τον έχουν καλέσει. Επίσης από το "καλώ" προέρχεται η "κλητική" πτώση με την οποία καλούμε, η κλήτευση, ο κλητήρας και η εκκλησία. Υπάρχει και το ρήμα "κλύω" που σημαίνει ακούω και έχει παράγωγο τη λέξη κατακλυσμός και το επίθετο "κλυτός" που σημαίνει ονομαστός.

Το ρήμα "λαμβάνω" έχει παράγωγο τη λέξη "λήψη" και σύνθετα κατάληψη (καταλαμβάνω), καταληψία (καταλαμβάνομαι), επιληψία-επιλήψιμος-ανεπίληπτος (επιλαμβάνομαι). Ο παρακείμενος "είλημμαι" παράγει τις μετοχές "κατειλημμένος" και ανειλημμένος". Τέλος, υφίσταται ακόμη στις ημέρες μας το τρίτο πρόσωπο αορίστου "ελήφθη". Το ρήμα "λείπω" απαντάται στις σύνθετες λέξεις παράλειψη (παραλείπω), διάλειμμα (διαλείπω), έλλειψη και έκλειψη (ελλείπω και εκλείπω= σταματώ να υπάρχω, χάνομαι), ενώ παρουσιάζει άλλα δύο θέματα από τους αρχικούς χρόνους της αρχαίας ελληνικής, από τον αόριστο β' "έλιπον" το επίθετο "ελλιπής" και η μετοχή "εκλιπών". Από τον παρακείμενο "λέλοιπα" παράγονται οι λέξεις "κατάλοιπο" και "υπόλοιπο".

Το βίντεο της παρουσίασης

 
Δημοσκόπηση
Πόσο καιρό παίζετε Σκραμπλ;
 
Πόσοι είναι online
Έχουμε 22 επισκέπτες συνδεδεμένους
Αναζήτηση