Πεντάλεπτο ετυμολογίας 24/4/2019

Ευχαριστούμε πολύ την φίλη μας Φωτεινή Μπεντίλα, για την πολύ όμορφη παρουσίαση του λήμματος "ΝΕΡΟ" που έκανε στις 24 Απριλίου 2019. Παρατίθεται αυτολεξεί το κείμενο της παρουσίασης:

Σήμερα θα σας μιλήσω για μια λέξη πολύ καθημερινή, που την χρησιμοποιούμε συνεχώς και που το σημαινόμενό της είναι η ίδια η ζωή για τον άνθρωπο, για τον πλανήτη μας και βέβαια και για τα άλλα αστέρια. Είναι η λέξη νερό. Η λέξη λοιπόν αυτή έχει μια απλούστατη ετυμολογία,προέρχεται από τo επίθετο "νεαρό" και να πώς έχει τον τύπο του ουδέτερου.


Σε παλιότερες εποχές-υπολογίζω στα βυζαντινά χρόνια- που δεν υπήρχε τρεχούμενο νερό στα σπίτια ούτε βρύσες στις γειτονιές, οι άνθρωποι έπαιρναν νερό από λιίμνες, ποτάμια κ θάλασσα για πλύσιμο και καθαριότητα, αλλά χρειάζονταν και πόσιμο. Έτσι λοιπόν στις μεγάλες πόλεις πλανόδιοι πωλητές νερού γύριζαν στους δρόμους κ διαλαλούσαν την πραμάτεια τους φωνάζοντας "νεαρόν ύδωρ", δηλ. φρέσκο νερό. Με τον καιρό το ουσιαστικό "ύδωρ" παραλείφτηκε κi έμεινε το επίθετο "νεαρόν" με τη σημασία του ουσιαστικού, όπως έγινε πολλές φορές στη γλώσσα μας, π.χ.λέμε χόρεψε έναν καλαματιανό παραλείποντας τη λέξη χορό, γιατί το επίθετο σημαίνει πια ό,τι και το ουσιαστικό.


Αργότερα συγχωνεύτηκαν τα συνεχόμενα φωνήεντα ε και α σε ε κι έγινε το "νερόν", μάλιστα μαρτυρείται και ο τύπος "νηρόν", μια και φωνήεντα που συναιρούνται δίνουν συνήθως μακρόχρονο φωνήεν. Και κάποτε έφυγε και το ν, όπως έγινε με όλα τα ουδέτερα της αρχαίας, π.χ. δώρο, πρόβατο, μήλο κ.λ.π. και έτσι προέκυψε η λέξη "νερό" με τον σημερινό τύπο και σημασία. Αυτές οι αλλαγές έγιναν σε διάρκεια αιώνων και όχι υποχρεωτικά με αυτήν την σειρά. Βέβαια η φράση "νεαρόν ύδωρ" ξεκινά από την καθημερινότητα των αρχαίων Ελλήνων.


Τώρα εδώ θα μου επιτρέψετε και μια προσωπική αναφορά, ότι δηλαδή την προέλευση της λέξης την άκουσα πρώτη φορά ως φοιτήτρια από τον αγαπημένο μου πανεπιστημιακό δάσκαλο Μανόλη Ανδρόνικο, έναν γοητευτικό αφηγητή, που ξεκινώντας από το θέμα του-μας δίδασκε αττικά αγγεία κ αγάλματα-διέτρεχε αρχαία,ελληνιστικά, βυζαντινά και νεότερα χρόνια με τις ιστορίες του και μπορεί να έφτανε να μιλάει για το έργο που έπαιζε στο κρατικό θέατρο εκείνες τις μέρες. Στη μνήμη του λοιπόν αυτή η παρουσίαση.

Το βίντεο της παρουσίασης