Πεντάλεπτο ετυμολογίας 28/5/2019

Ευχαριστούμε πολύ την φίλη μας Πόπη Γιουβάνη για παρουσίαση των λημμάτων «ΕΝΔΕΛΕΧΕΙΑ» και «ΕΝΤΕΛΕΧΕΙΑ» που έκανε στις 28/5/2019.

Δύο λέξεις που μοιάζουν πολύ μεταξύ τους, αλλά έχουν διαφορετική σημασία. Πολλές φορές τις συγχέουμε ή τις χρησιμοποιούμε με λάθος τρόπο και σε λάθος περιστάσεις. Είναι οι λέξεις: «ενδελέχεια» και «εντελέχεια». Ας ξεκινήσουμε με την πρώτη. «Ενδελέχεια» είναι η ιδιότητα του ενδελεχούς, αυτού δηλαδή που χαρακτηρίζεται από μεγάλη διάρκεια και αδιάπτωτη συνέχεια. Ενδελεχής είναι ο συνεχής, ο αδιάλειπτος, ο εξακολουθητικός. Είναι επίσης αυτός που συντελείται ή διεξάγεται με επιμέλεια και επιμονή, ο λεπτομερής. Λέμε: ενδελεχής έρευνα, ενδελεχής μελέτη,  ότι κάποιος επιδίδεται με ενδελέχεια στην εργασία που του έχει ανατεθεί. Η λέξη είναι σύνθετη με α΄συνθετικό την πρόθεση εν- και β΄το –δελεχής , το οποίο προκύπτει ετυμολογικά από το επίθετο «δολιχός» που σημαίνει μακρύς και το ουσιαστικό «δόλιχος», που σήμαινε κατά την αρχαιότητα τον δρόμο των μεγάλων αποστάσεων. Από το ίδιο επίθετο παράγονται: ο δολιχοκέφαλος (ο άνθρωπος που το μάκρος του κρανίου του είναι πολύ μεγαλύτερο από το πλάτος του) , η δολιχοδρομία, το ρήμα δολιχοδρομώ (διανύω μεγάλη απόσταση) . Στο λεξικό του Μπαμπινιώτη η λέξη δόλιχος, εκτός της παραπάνω ερμηνείας, σημαίνει και αμπελοφάσουλο.

Η έννοια «εντελέχεια» αποτελεί όρο της αριστοτελικής φιλοσοφίας. Σημαίνει την ολοκλήρωση μιας κατάστασης, τη μετάβαση, το πέρασμα της ύλης από την κατάσταση της αδράνειας στην κατάσταση της ενέργειας και δράσης με σκοπό την ολοκλήρωση. Άλλωστε αυτό λέει και η ίδια η λέξη ετυμολογικά. Εν-, που σημαίνει μέσα + -τελ-, που σημαίνει σκοπό (τέλος=σκοπός) + -έχ- , που σημαίνει έχω. Άρα, η εντελέχεια είναι η δύναμη που έχει μέσα του κάθε ον, που το καθοδηγεί να αναπτύξει τις δυναμικές του, να τις ενεργοποιήσει και να φτάσει το τέλος, την τελειότητα, την ολοκλήρωση. Παράγωγες λέξεις είναι το επίθετο  εντελεχής = ο πλήρης, ο ολοκληρωμένος και το επίρρημα εντελεχώς = με τελειότητα, με πληρότητα.

Συνοψίζοντας, θα λέγαμε οτι ενδελέχεια είναι η αδιάπτωτη συνέχεια, η μεγάλη διάρκεια, η επιμέλεια και η λεπτομερής φροντίδα για κάτι και εντελέχεια είναι η ολοκλήρωση, η πληρότητα μετά από δράση και ενέργεια.